Inteelt: hoe en waarom

Algemene uitleg over inteelt, de inteeltcoëfficiënt en hoe die berekend wordt.

Wat is inteelt?

Van inteelt spreken we wanneer een paard ouders heeft die met elkaar verwant zijn, dus wanneer vader en moeder één of meer voorouders gemeen hebben. Hoe dichter die gemeenschappelijke voorouders in de stamboom staan en hoe vaker ze voorkomen, hoe hoger de inteelt.

De mate van inteelt wordt uitgedrukt met de inteeltcoëfficiënt (F): de kans dat een paard op een bepaalde plaats in het erfelijk materiaal twee genen draagt die allebei afkomstig zijn van dezelfde voorouder. Een paard zonder verwante ouders heeft een inteelt van 0 %.

Paring tussenInteelt veulen
Ouder × kind, of volle broer × volle zus25 %
Halfbroer × halfzus, of grootouder × kleinkind12,5 %
Volle neef × volle nicht6,25 %
Halfneef × halfnicht3,125 %
Achterneef × achternicht1,56 %

Waarom is inteelt belangrijk?

Elk paard draagt een aantal ongunstige erfelijke eigenschappen die meestal verborgen blijven, omdat ze enkel tot uiting komen wanneer een veulen dezelfde ongunstige variant van beide ouders erft. Bij verwante ouders is die kans groter. Daarnaast kan een hoge inteelt leiden tot een lagere vruchtbaarheid, minder weerstand en minder vitaliteit (inteeltdepressie).

Voor een ras of stamboek als geheel telt vooral de toename van de inteelt over de generaties: worden steeds dezelfde hengsten en bloedlijnen gebruikt, dan wordt de populatie genetisch smaller en verdwijnt variatie die later niet meer terug te winnen is. Vooral kleinere rassen zijn daar gevoelig voor.

Inteelt is niet erfelijk: de combinatie telt

De inteelt van een hengst of merrie zelf wordt niet doorgegeven aan het veulen. Wat telt, is hoe sterk de twee ouders van het veulen met elkaar verwant zijn. Een hengst met een hoge eigen inteelt kan met een merrie uit andere bloedlijnen een veulen met nauwelijks inteelt geven. Omgekeerd kan een hengst zonder enige inteelt met een merrie uit dezelfde familie een sterk ingeteeld veulen opleveren.

Daarom is het zinvol om vóór de dekking de inteelt van het toekomstige veulen te berekenen voor de combinaties die je overweegt.

Welke waarde is aanvaardbaar?

Een vaste grens bestaat niet; de adviezen verschillen per ras en per bron, en liggen voor het veulen meestal ergens tussen 5 % en 8 %. Als hulpmiddel kleurt het paringsadvies de inteelt volgens de grenswaarden van het stamboek; standaard zijn dat:

  • lager dan 4 % laag;
  • 4 % tot 7 % opletten;
  • 7 % of meer hoog.

De standaard is 3,125 % (zoals bij een paring halfneef × halfnicht) en 6,25 % (zoals bij een paring volle neef × volle nicht); elk stamboek kan eigen grenswaarden instellen.

Bij gelijkwaardige keuzes is de combinatie met de laagste inteelt de betere.

Hoe wordt inteelt berekend?

Alle berekeningen gaan terug op de inteeltcoëfficiënt van Sewall Wright (1922). Voor elke gemeenschappelijke voorouder A van vader en moeder wordt elk pad gezocht dat via A van de vader naar de moeder loopt:

F = Σ (½)n1 + n2 + 1 × (1 + FA)
  • n1: het aantal generaties tussen de vader en de gemeenschappelijke voorouder;
  • n2: het aantal generaties tussen de moeder en die voorouder;
  • FA: de inteelt van de gemeenschappelijke voorouder zelf.
Voorbeeld. Vader en moeder hebben dezelfde vader (ze zijn halfbroer en halfzus). Die gemeenschappelijke grootvader staat 1 generatie boven de vader en 1 generatie boven de moeder: n1 = 1 en n2 = 1. Het veulen heeft dan een inteelt van (½)3 = 12,5 %, en iets meer als de grootvader zelf ingeteeld is.

In de praktijk worden twee manieren van berekenen gebruikt.

1. De padenmethode. De paden worden in de stamboom geteld, meestal over een vast aantal generaties (vaak 5). Dat is eenvoudig en goed te vergelijken, maar vaak wordt de factor (1 + FA) weggelaten en alles wat dieper dan die 5 generaties ligt, telt niet mee.

2. De tabelmethode van Wright. Hierbij wordt de verwantschap tussen alle dieren in de stamboom stap voor stap uitgerekend, van de oudste voorouders naar het jongste dier. Zo wordt de formule van Wright volledig toegepast: mét de inteelt van de voorouders en over de volledige gekende afstamming. Deze methode is exact en kan duizenden voorouders snel verwerken.

Waarom kan de inteelt van hetzelfde paard verschillen?

Het kan gebeuren dat voor hetzelfde paard of dezelfde combinatie verschillende inteeltpercentages gepubliceerd worden, bijvoorbeeld door een stamboek, een website en FalcooHorse. Dat verschil is meestal beperkt (enkele tienden van een procent tot hooguit enkele procentpunten) en komt door de manier van berekenen:

  • Aantal generaties. Wie over 5 generaties rekent, mist de gemeenschappelijke voorouders die verder terug liggen. Bij rassen met veel lijnteelt kan dat duidelijk verschil maken.
  • De inteelt van de voorouders. Wordt de factor (1 + FA) weggelaten, dan valt het resultaat lager uit wanneer de gemeenschappelijke voorouders zelf ingeteeld zijn.
  • De gebruikte gegevens. Een ontbrekende of verkeerd ingevulde ouder in de stamboom geeft een ander resultaat. Een berekening is nooit beter dan de afstammingsgegevens waarop ze steunt.

Een korte padenberekening over 5 generaties geeft daardoor meestal een lagere waarde dan een volledige berekening. Geen van beide is fout, maar ze meten niet over dezelfde stamboom.

Welke methode is het nauwkeurigst? De tabelmethode van Wright over de volledige gekende afstamming. Ze past de formule van Wright volledig toe, telt de inteelt van de voorouders mee en gebruikt alle generaties die gekend zijn. FalcooHorse rekent met deze methode, zowel in de afstamming van een paard als in het paringsadvies. Kies je een beperkt aantal generaties, dan wordt dezelfde methode gebruikt, maar enkel over die generaties.

CGE: hoe volledig is de stamboom?

Naast de inteelt berekent FalcooHorse ook het CGE, het complete generatie-equivalent. Het CGE geeft aan hoeveel volledige generaties de gekende stamboom waard is. Elke gekende voorouder telt mee volgens zijn afstand: een ouder telt voor ½, een grootouder voor ¼, een overgrootouder voor ⅛, enzovoort.

  • Zijn beide ouders gekend en verder niets, dan is het CGE 1.
  • Is de stamboom 5 generaties diep volledig gekend, dan is het CGE 5.
  • Ontbreken er voorouders, dan is het CGE lager dan het aantal generaties dat je in de stamboom ziet.

Waarom is dat belangrijk?

  • Betrouwbaarheid. Inteelt kan enkel berekend worden met de voorouders die gekend zijn. Bij een laag CGE ontbreken er veel voorouders en is de berekende inteelt waarschijnlijk te laag. Een inteelt van 0 % bij een CGE van 2 zegt weinig; een inteelt van 0 % bij een CGE van 10 zegt veel.
  • Eerlijk vergelijken. Twee paarden of combinaties vergelijk je best enkel wanneer hun CGE in dezelfde orde ligt.
  • Kwaliteit van het stamboek. Het CGE toont waar afstammingsgegevens ontbreken en aangevuld kunnen worden, bijvoorbeeld bij ingevoerde paarden.

Goede gewoontes voor de fokker

  • Bereken de inteelt van het toekomstige veulen voor elke combinatie die je overweegt, en niet enkel de inteelt van de hengst.
  • Kijk naast het percentage ook naar de gemeenschappelijke voorouders en naar het CGE.
  • Spreid het gebruik van hengsten en geef ook minder gebruikte bloedlijnen een kans; zo blijft het ras genetisch breed.
  • Zorg voor volledige en correcte afstammingsgegevens; dat maakt elke berekening betrouwbaarder.

Deze uitleg is algemeen van aard. Voor ras-specifieke adviezen en grenswaarden kan je terecht bij je stamboek.